คอลัมน์ : เปลือยความคิดบนเส้นทางนักเขียนสารคดีที่ชื่อ ธีรภาพ โลหิตกุล
Writer Magazine ฉบับที่ ๔๗ เมษายน ๒๕๔๐
โดย:ปณิธิ-พจนาถ พจนาพิทักษ์โดย:ปณิธิ-พจนาถ พจนาพิทักษ์โดย:ปณิธิ-พจนาถ พจนาพิทักษ์

เชื่อมั่นขนาดไหนว่าจะปฏิวัติสำเร็จ?
ธีรภาพ : มาก…เพราะรัฐบาลอ่อนมาก ถ้าหากพรรคเข้มแข็งกว่าสักหน่อยก็คงสำเร็จ แต่ที่พูดอย่างนี้ไม่ได้หมายถึงว่าพอปฏิวัติได้แล้วจะดีไหรือไม่นะ เราก็ยังไม่แน่ใจอย่างที่บอกว่าคอมมิวนิสต์ก็มีจุดอ่อน เผด็จการไม่ว่าซ้ายจัดหรือขวาจัดก็มีจุดอ่อน ถ้าไม่มีรัฐประหารซ้ำซ้อนโดยเกรียงศักดิ์(ชมะนันท์) ถ้าเกรียงศักดิ์ไม่ปรับเปลี่ยนนโยบายให้ผ่อนคลายเป็นประชาธิปไตยมากขึ้นทุกอย่างก็ไม่เดินมาอย่างทุกวันนี้ ยุคสมัยของเกรียงศักดิ์ นี่ทำให้มีการเลือกตั้ง มีกฏหมายนิรโทษกรรม ท่านเป็นคนที่เข้าใจอะไรได้ดี เป็นสุภาพบุรุษไม่ได้ยกยอท่านนะ จัดเสียของท่านก็มี แต่กับสถานการณ์การเมืองแบบนั้นท่านเป็นคนที่มีคุณค่ามาก แล้วยิ่งเมื่อพลเอกเชาวลิต(ยงใจยุทธ) มาสานต่อด้วยนโยบาย ๖๖/๒๓ ในสมัยรัฐบาล พลเอกเปรม ถือว่ามาสานต่อนโยบายการเมืองนำทหาก จุดนี้เองที่ถือว่าเป็นจุดแข็ง เผอิญพรรคคอมมิวนิสต์เองก็มีเสียงแตก จีนกับเวียดนามก็ทะเลาะกัน ทุกอย่างก็เลย…

ทราบว่าเขตที่ไปอยู่นั้นค่อนข้างอดุมสมบูรณ์ ?
ธีรภาพ : สมบูรณ์มากเป็นเขตจรยุทธ์ที่สบาย สะตอดองกินกันเป็นโอง ๆ ลูกเนียง ลูกเหรียงเต็มไปหมด มีปลาจากแม่น้ำตาปี มีผักนานาชนิด ข้าวก็ไม่ปนมัน มีขนมหวานกิน ซึ่งบางทีก็มากกว่าอาิตย์ละครั้ง ที่อื่น ๆ เขามีอาทิตย์ละครั้งก็ถือว่าดีถมเถ บางที่เดือนละครั้งเสียด้วยซ้ำ

ฟังมาว่าทุกเขตสหายชาวนากับสหายนักศึกษามักจะมีปัญหากัน?
ธีรภาพ : ก็เหมือนกันสหายชาวนามักจะมองว่าสหายนักศึกษานั้นไร้เดียงสา ขณะที่สหายนักศึกษาก็มองว่าชาวนานั้นคับแคบ คือสหายนักศึกษานี่ต้นข้าวกับต้นหญ้ายังแยกไม่ออกเลย มันไร้เดียงสา อย่างเวลาจะไเป้หยวกกล้วยทีก็ต้องนั่งประชุมกันว่าจะเป้ยังไง ไปเส้นทางไหนก็ประชุมกันอยู่นั่นแหละ ขณะที่สหายชาวนาเขาเดินดุ่ม ๆ ไปเลยไม่เรื่องมาก นักศึกษาเป็นพวกที่ต้องคิดต้องวางแผน ค่อนข้างไร้เดียงสาในแง่ชีวิตที่เป็นอยู่ส่วนสหายชาวนาก้คับแคบหากมองในแง่ที่ว่ามีการอิจฉากันบ้าง อะไรกันบ้าง คือเขมีความเป็นมนุษย์ไง แรก ๆ เลย ทั้งสองฝ่ายเข้าหากันไม่ค่อยได้ เพราะมีวืธีคิด วิธีมองโลกที่ต่างกัน แต่หลัง ๆ มาก็ค่อย ๆ กลืนเข้าด้วยกันยอมรับซึ่งกันและกัน

คุณบอกว่าสหายชาวนารักสวยรักงาม แสดงว่าในเขตคุณสหายชาวนาคงสวยกว่าสหายนักศึกษา?
ธีรภาพ : แน่นอน..คนใต้ที่เข้าป่าไม่ได้ยากจนนะ บางคนเป็นเจ้าของสวนยาง เจ้าของสวนผลไม้ เข้าป่าเพราะทนไม่ได้กับเจ้านาย ชนชั้นปกครอง ฉะนั้นพวกรวย ๆ เข้ามาเขาก็จะรักสวยรักงาม มีทาแป้งทาลิปสติก ไอ้เราก็-อะไรวะ มาปฏิวัติยังทาลิปฯ เขตที่ผมไปอยู่มีความรู้สึกว่าเหมือนขบวนรถไฟ คือมีผู้คนหลากหหลาย ที่เกิด-เติบโตในค่ายก็มี สหายบางคนมีลูกตั้งเก้าคนวิ่งเล่นอยู่ในค่าย บางคนก็เป็นสาวประเภทสอง

น่าสนใจว่าสาวประเภทสองในขบวนปฏิวัติมีบทบาทส่วนไหน?
ธีรภาพ : ผมสนิทอยู่คนหนึ่งคือสหายชิงชัย อยู่แผนกเย็บจักร เขาเป็นคนตัดเสื้อผ้ามาก่อน บางคนก็เป็นอดีตนางมโนราห์ ตกเย็นก็รำมโนราห์ให้ดูกันสนุกสนาน

รู้สึกว่าการเข้าป่าของคุณมีแต่แง่มุมสนุก ๆ เท่าที่ฟังมาคนที่เข้าป่าจะไม่ค่อยมีใครเล่าถึงตรงนี้ มีก็แต่ปฏิวัติกันเคร่งเครียด
ธีรภาพ : ผมไม่ได้อยู่ในหน่วยรบ ส่วนใหญ่ที่เป็นนักศึกษาจะไปอยู่ในแผนกพลาธิการวัน ๆสาละวนอยู่กับการทำมาหากิน ปลูกข้าวปลูกผักไปตามเรื่อง แต่ก็ได้รู้ได้ยินเกี่ยวกับการสู้รบดดยตลอด สหายที่กลับมาจากรบเล่าให้ฟัง บางทีก็อัดเทปมาเปิด ตอนที่ไปล้อมโรงพักเราก็นึกเห็นหมดตามเสียงที่อยู่ในเทปมีการพูดก่อน “ วางอาวุธเราจะไม่ทำอะไรท่าน ทหารปลดแอกมีสินัย ๑๐ ข้อ ข้อที่ ๑๐ คือการไม่ทำร้ายศัตรูที่วางอาวุธ” บางคนก็วางบางคนก็ไม่วาง เสียงปืน ค. ก็ยิงถล่มเลย

เขตที่คุณอยู่เคยโดนโจมตีบ้างไหม?
ธีรภาพ : ไม่…แต่นาน ๆ เข้าก็เสียลับ ต้องย้ายกันทีหนึ่ง คิดดูจะไม่ให้เสียลับได้ไง จัดงานปีใหม่กันทีหนึ่ง มวลชนมากินตั้งสามพันคน จะไม่มีใครสักคนเลยหรือ ที่เป็นสายของรัฐ ซึ่งทางเราก็รู้แต่ทำอะไรไม่ได้ เพราะพอเข้ามาแต่ชาย ๆ เขตสายของเราก็รายงานทันที ชาวบ้านทั้งหมดเป็นคนของเรา เจ้าหน้าที่ย่างเท้าเข้ามานี่เรารู้เลย เข้ามาได้แค่ชายเขตก็จะมีคนไปเจรจาว่าเข้ามาทำอะไร ถึงจะไม่ได้เข้ามาเรื่องการเมือเรื่องทหารเช่นเจ้าหน้าที่ป่าไม้เข้ามาสำรวจป่า กไม่ได้เราดูแลป่าให้เอง จริง ๆ เจ้าหน้าที่พรรคคอมมิวนิสต์อยู่นี่ป่าจะไม่ถูกทำลาย อย่างทากเราก็เผาสักส่วนเพื่อทำไร่ ถ้าเผาหมดเราก็ถูกเครื่องบินบอมบ์ เราอาจมีการตัดไม้เถื่อนเพื่อหารายได้เข้าพรรค แต่ตัดเฉพาะต้นใหญ่ ๆ เพราะถ้าตัดหมดก็เท่ากับฆ่าตัวเอง เพราะฉะนั้นยืนยันได้ว่าถ้าพรรคคอมมิวนิสต์ยังอยู่ ป่าไม่หายแน่ ๆ

๒๐ ปี ๖ ตุลาฯ ผ่านไปในฐานะที่คุณเป็นคนรุ่นนั้น หากมองย้อนกลับไปเห็นอะไร และคิดอย่างไร?
ธีรภาพ : แนวคิดของนักศึกษา ๖ ตุลาฯ ก็ไม่ได้ถูกไปทั้งหมด เพราะส่วนหนึ่งก็ถูกครอบงำด้วยแนวคิดการใช้กำลังอาวุธจากพรรคคอมมิวนิสต์ แต่อย่าสงไรก็ตามมันก็มีเหตุผล เพราะตอนนั้นผู้ที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมในการต่อสู้ถูกฆ่าตายเยอะ เพราะฉะนั้นก็ต้องเข้าใจในเหตุผลว่า เมื่อพรรคคอมมิวนิสต์เสนอแนวทางช่วงชิงอำนาจรัฐด้วยกระบอกปืนมา มันก็ง่ายที่จะรับ ตรงนี้เองที่มองจากวันนี้กลับไป สู่ ๖ ตุลาฯ บางคนก็ประณาม บางคนก่นด่าน ขณะบางคนยกย่องเชิดชู แต่ผมคิดว่าสิ่งหนึ่งที่ดำรงอยู่จริงก็คือ จิตวิญญาณความรู้สึกนึกคิดของนักศึกษา ในยามนั้นบริสุทธิ์มากกว่า ๙๐ % คือคนที่แสวงหาสิ่งดีงามให้กับสังคม

ค่าย ๕๑๔ (เคียนซา)
ภาพประกอบ : กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชนหมู่บ้านประวัติศาสตร์บ้านเสด็จ เคียนซา

จนถึงวันนี้ผมก็ยังมั่นใจที่จะบอกกับใครต่อใครว่า สิ่งที่เราทำ สิ่งที่เราคิด เกิดจากความปราถนาดี เราไม่เคยมีเจตนาร้ายต่อแผ่นดินเกิด แผ่นดินแม่ของเรา แน่นอนว่าในส่วนของเรื่องวิธีการนันต้องมาพูดกัน สรุปกัน เผด็จการณ์ไม่ว่าในสมัยถนอม หรือรัฐบาลหอย หรือตอนพฤกษภาฯ คุณก็ต้องกล้ายอมรับว่าคุณผิดพลาด เราเองก็ยอมรับในแนวทางของพรรคคอมมิวนิสต์เราผิดพลาดแต่ถึงอย่างไร เจตนารมณ์หรือเป้าหมายปลายทางของความตั้งใจ เป็นสิ่งที่คงทน ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปก๊สิบปี ร้อยปี ก็ตาม เพราะผมเชื่อว่า พวกเขารักแผ่นดินนี้ ต้องการสิ่งที่ดีให้กับแผ่นดินนี้ คนจำนวนมากท่ีกลับลงมาจากป่าเขา ทุกวันนี้ก็มีส่วนร่วมกันสร้างสรรค์สังคม ทำได้ในทางใดเขาก็พยายามทำ บางคนอาจกลับมาเป็นนักธุรกิจ. เขาก็ยังคิดเรื่องส่วนรวม เป็นชมรมนักธุรกิจเพื่อประชาธิปไตย อะไรเหล่านี้ ผมคิดว่าคนเหล่านั้นค้ำจุนสังคมอยู่ไม่น้อยแและมันได้แสดงให้เห็นแล้วในเหตุการณ์พฤกษภาทมิฬ

ในแง่ของบทเรียน มันได้บอกอะไรแก่สังคมไทยบ้าง?
ธีรภาพ :สังคมไทยหมดยุคแห่งความสุดขั้ว มันบอกว่าสังคมอยู่ได้เพราะความต่าง คุณจะคิดต่าง คุณจะนับถือมาร์กซ์ เลนินก็ได้ แต่คุณต้องไม่ละเมิดสิทธิของคนอื่น ต้องยอมรับว่ามีคนอื่นอยู่ร่วมในสังคมด้วยต้องให้โอกาสที่เขาจะคิดต่าง ต้องรับฟังเสียงส่วนใหญ่ คุณมีสิทธิ์ที่จะยืนยันความคิดของตนเอง คุณมีสิทธิ์ที่จะชอบคุณสมัคร สุนทรเวช แต่ไม่มีสิทธิ์ที่จะด่ากราดใครต่อใครแบบสมัครว่าคนโน้นเลวคนนี้เลว ถ้าสังคมเป็นอย่างนี้ผมเชื่อว่าเราจะอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข และทุกฝ่ายจะมีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สังคมตามแนวทางของแต่ละคน ผมเชื่อว่าบทเรียนจาก ๑๔ ตุลาฯ และ ๖ ตุลาฯ ทำให้สังคมไทยเขมแข็งขึ้น….


ติดตาม “ ลูกผู้ชายสายน้ำ” ตอนต่อไป