เรื่องและภาพ : ธีรภาพ โลหิตกุล


สี่พันดอน คือนัยตรง คือชื่อที่ชาวบ้านเรียกตามสภาพภูมิศาสตร์ของแม่น้ำโขง ช่วงที่มีเกาะ หรือดอน ระเกะระกะอยู่ในลำน้ำมากมายนับพันๆ ดอน ในเขตลาวตอนใต้สุด จนถึงกับเคยตั้งชื่อแขวงนี้ว่า “แขวงสี่พันดอน” (ภายหลังถูกยุบไปรวมกับแขวงจำปาสัก)

1.
ถามว่ามีใครไปนับเป็นสถิติอย่างเป็นทางการหรือไม่ ว่ามีดอนกี่ดอนกันแน่ ? ผมเชื่อว่าไม่มีใครไปนับ เพราะยากจะนับ แล้วถ้าเช่นนั้น ไยจึงเรียกชื่อเชิงระบุชัดว่า “สี่พันดอน” ทำไมไม่ ห้าพันดอน หรือ เจ็ดพันสองร้อยดอน ?

2.
ก็เพราะ คำว่า “สี่พันดอน” เป็นคำพ้องเสียงกับชื่อมหานที “สีทันดร” แม่นำ้ศักดิ์สิทธิ์ที่ไหลล้อมรอบเขาพระสุเมรุ – ศูนย์กลางของโลกและจักรวาล ตามคติฮินดู (ที่ส่งอิทธิพลถึงชาวพุทธ ก็นับถือแม่น้ำสายนี้เช่นกัน)

3.
เพราะต้องไม่ลืมว่า แม่น้ำโขง ส่วนที่เรียกว่า “ดินแดนสี่พันดอน” นั้น อยู่ในพื้นที่แขวงจำปาสัก ซึ่งมีเทวสถานฮินดู คือ ภัทเรศวร หรือที่ชาวลาวเรียก “ปราสาทวัดพู” ตั้งโดดเด่นอยู่นานแล้ว

4.
จึงมีความเป็นไปได้ ที่นาม “สีทันดร” จะแทรกอยู่ในมโนคติของชาวลุ่มน้ำโขงบริเวณนี้มานาน จึงเรียกชื่อให้สอดคล้องพ้องเสียงกันว่า “แม่น้ำสี่พันดอน” ด้วยจุดมุ่งหมายเทิดทูนบูชา ว่าแม่น้ำนี้ช่างยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์ เป็นสิริมงคลแก่ผู้ได้มาอาศัยแอบอิงยิ่งนัก

5.
และเมื่อคำว่า “สี่พันดอน” เป็นนัยตรง (หรือ ข้อมูลทางกายภาพ) คำว่า “สีทันดร” ก็คือ นัยประหวัด ( หรือ ข้อมูลทางจินตภาพ) หมายถึงชื่อหรือข้อความที่ทำให้หวนคิดหรือหวนคำนึง ก่อให้เกิดความซาบซึ้งหรือประทับใจ

6.
ในการทำงานสารคดี ผมยึดหลักว่า สารคดีที่ดี ต้องมีทั้งข้อมูลทางกายภาพ (นัยตรง) และข้อมูลทางจินตภาพ (นัยประหวัด) ผสมกลมกลืนกันไปอย่างสนิทแนบ จึงตั้งชื่อสารคดีชุดนี้ว่า “โขงนทีสีทันดร” ครับ
….

หมายเหตุ 1. อดีตประธานประเทศลาว คือ ท่านคำไต สีพันดอน นามสกุลของท่าน บ่งบอกถึงบ้านเกิดเมืองนอนของท่านเป็นอย่างดี

2.คุณสันติ เศวตวิมล ยามเขียนเรื่องอาหาร ใช้นามปากกา “แม่ช้อย นางรำ” ยามเขียนนวนิยาย จะใช้นามปากกา “นที สีทันดร”