สุนทรพจน์ : อังคาร จันทาทิพย์
ภาพ : ยุทธพล ศรีพล

นานแสนนานมาแล้วที่ ‘มหานทีแห่งชีวิต’ สายนี้หลั่งไหลหล่อเลี้ยงผู้คนหลายสิบล้านคน ด้วยความอุดมสมบูรณ์ของข้าว ปลา ธัญญาหาร ให้กำเนิดอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ วิถีชีวิต ศิลปะ วัฒนธรรมอันหลากหลาย รวมถึงเรื่องเล่า ตำนาน นิทานปรัมปรา ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของวรรณกรรมสมัยใหม่ในยุคต่อมา

หากสายน้ำมีชีวิต จิตวิญญาณ และเส้นทางไหลของตัวเอง ชีวิตก็คงเช่นเดียวกัน… สายน้ำหลากไหล ผู้คนหลากหลาย แต่ละกลุ่มชนชาติพันธุ์ในแต่ละพื้นที่ แต่ละรุ่น ล้วนเผชิญความเปลี่ยนแปลง เป็นไปในแต่ละยุคสมัย ตั้งแต่โบราณกาล สู่ยุคล่าอาณานิคม ยุคสงครามเย็น จนถึงยุคโลกาภิวัตน์ แต่ละการเปลี่ยนผ่านได้มอบทั้งความสุขและความทุกข์ รวมถึงสร้างแผลเป็น ความเจ็บปวดไว้บนหน้าประวัติศาสตร์ ชีวิตผู้คนในภูมิภาคนี้ และแม่น้ำสายนี้มาโดยตลอด

ข้าพเจ้าหวนคิดถึงตำนาน เรื่องเล่า ‘พญานาค’ สร้างแม่น้ำโขง และลำน้ำสายอื่นๆ รวมถึงตำนาน เรื่องเล่าเกี่ยวกับนาคและการสร้างบ้านเมือง วิถีชีวิต วัฒนธรรม ซึ่งผู้คนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลากหลายชาติพันธุ์มีความเชื่อร่วมกัน คงไม่ใช่เรื่องเกินจริงนัก หากข้าพเจ้าจะกล่าวว่า ปัจจุบันซึ่งเราจะเรียกว่ายุคโลกาภิวัตน์ ทุนนิยม ตลาดเสรี หรืออะไรก็ตามแต่ ตำนาน เรื่องเล่าเกี่ยวกับสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ผู้บันดาลความอุดมสมบูรณ์ให้กับแผ่นดิน สายน้ำ บ้านเมือง ผู้คน ได้เสื่อมสิ้นมนต์ขลังไปเสียแล้ว…

คัดย่อ:สุนทรพจน์ ‘รางวัลวรรณกรรมแม่น้ำโขง (Mekong River Literature Award : MERLA)’
หนังสือ : โขงมหานทีแห่งอุษาคเนย์