สุนทรพจน์: ประชาคม ลุนาชัย
ภาพ : ชูลี สุชาติ

ในความงามที่สัมผัสด้วยสายตา บางภาพก็ซ่อนแฝงไว้ด้วยโศกนาฏกรรมแห่งอดีต มาเยือนฮานอย ครั้งแรกผมได้มีโอกาสเข้าชมละครหุ่นกระบอกน้ำ นี่เป็นอีกสิ่งที่ก่อเกิดความปีติและประทับใจ พร้อมทั้งแรงบันดาลใจให้ผมร่างสุนทรพจน์ที่นำมากล่าวต่อท่านทั้งหลายในวันนี้

ประเทศไทยของผม รวมทั้งหลายชาติในเอเชียใต้ อาเซียน และอีกหลายประเทศในภูมิภาคเดียวกัน ชีวิตและวิถีชีวิตล้วนผูกพันกับสายน้ำ ไม่เพียงใช้ในการเพาะปลูก แม่น้ำยังเป็นแหล่งก่อเกิดพืชพันธ์ธัญญาหาร สานร้อยด้วยวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม นิทาน ตำนาน และศิลปกรรมทั้งมวล

แม่น้ำใหญ่บางสายไหลผ่านหลายประเทศ หล่อเลี้ยงชีวิตของผู้คนรอบสองฝั่งแม่น้ำมายาวนาน เป็นต้นกำเนิดบทเพลง การแสดง การละเล่นพื้นบ้าน ตำนานเล่าขานจากรุ่นต่อรุ่น ผ่านการเวลาและยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน และจักยืนยงไปจนถึงชนรุ่นหลังในศตวรรษต่อ ๆ ไป
สายน้ำซึ่งไม่เคยไหลเปลี่ยนทิศทาง อ่อนโยนเสมอมา แม้ในยามที่มันเซาะกร่อนหินผา หรือแบ่งปันความชุ่มเย็นไปสู่เรือสวน ไร่นา และทุ่งข้าว

สายน้ำซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดวัฒนธรรม และความหลากหลายทางชีวภาพ เมื่อสภาพสังคมเปลี่ยนไป วิถีแห่งอารยธรรมยุคใหม่ที่เรียกว่าการพัฒนาไหลบ่า เป็นทั้งกระแสที่ขัดแย้งและสวนทาง มนุษย์ซึ่งพยายามยึดครองธรรมชาติ และมีอำนาจเหนือธรรมชาติ ไม่ละเว้นที่จะเปลี่ยนวิถีการไหลของกระแสน้ำ และควบคุมทิศทางเพื่อสนองผลประโยชน์ของตนในช่วงระยะเวลาอันสั้น อันส่งผลให้เกิดวิบัติภัยต่างๆ แก่ภูมิภาคของทุก ๆ ประเทศตลอดสองฟากแม่น้ำ

สายน้ำดั้งเดิมที่ไหลเปลี่ยนทิศทาง และถูกกักขัง ไม่เพียงความเป็นธรรมชาติที่ถูกทำลาย หากได้เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตผู้คน รวมทั้งวัฒนธรรมและประเพณีสืบปฏิบัติ และความเป็นมนุษย์ที่ถูกตีค่าต่างไปจากเดิม…

คัดย่อ : โขงมหานทีแห่งอุษาคเนย์