สุนทรพจน์: เจน สงสมพันธุ์
ภาพ : ธีรภาพ โลหิตกุล

บทคัดย่อ ในการประชุมสหภาพนักเขียนแอฟริกา เอเชียและละตินอเมริกา

Indigenous vocabulary and contemporary expression. Identity and contemporary challenges.

ภาษาและวรรณกรรมล้วนเป็นสิ่งที่ให้เห็นสังคมในแต่ละพื้นที่ ความเหมือนและความทับซ้อนของเรื่องแต่งและวรรณกรรมประเภทต่าง ๆ ได้แสดงให้เห็นชีวิต อิทธิพลและความเกี่ยวพันของคนในแต่ละชาติ การไปมาหาสู่ของผู้คนระหว่างอินเดียและจีน ได้ส่งอิทธิพลต่อคาบสมุทรอินโดจีน ทำให้เกิดวรรณกรรมและภาษา ที่สามารถสร้างความเข้าใจต่อกันมาแต่โบราณ วรรณกรรมอย่าง รามายณะ (หรือรามเกียรติ์ ที่หมายหมายถึงการยกย่องต่อพระราม หรือพระนารายณ์ในความหมายของภาษาไทย) ที่มีเหมือนกันตั้งแต่ อินโดนีเซีย ไทย เมียนมาร์ กัมพูชา ลาว ย่อมแสดงถึงสายสัมพันธ์ของผู้คนในดินแดนแห่งนี้

หากพิจารณาวรรณกรรมโบราณ ภูมิภาคแห่งนี้มีภาษาที่เหมือน ๆ กัน แต่เมื่อผ่านเข้าสู่ยุคล่าอาณานิคม การแยกรัฐทำให้เกิดการแยกภาษา และแยกคนออกจากกัน ภาษาของแต่ละประเทศถูกจองจำอยู่เพียงพื้นที่นั้น ๆ ภาษาของมาเลเซีย เวียดนาม อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ เหลือเพียงภาษาพูด ตัวอักษรมาจากอิทธิพลของอาณานิคมไปแล้ว เหลือเพียงอัตลักษณ์ทางภาษาของไทย กัมพูชา เมียนมาร์ และ ลาว ที่ยังคงมีรูปแบบของตน โดยเฉพาะไทยกับลาวนั้นพูดภาษาเดียวกันโดยไม่ต้องมีการแปล แต่ความผูกพันต่อกันถูกแยกออกจากกันจนหมด อันเป็นผลพวงของเจ้าอาณานิคม

สิ่งที่หลงเหลือทางภาษา การสื่อสาร ในวรรณกรรมไทย แม้จะเป็นสมัยใหม่ แต่ประกอบขึ้นมาจากทุนทางวัฒนธรรมเดิม ๆ เพราะเป็นพื้นที่ระหว่างกลางที่รอดมาจากอาณานิคม อัตลักษณ์ของบทกวียังคงรักษาไว้ได้มาก หากจะเรียนรู้เกี่ยวกับกวีในภูมิภาค ต้องเรียนรู้จากไทย ในขณะรูปแบบโบราณยังมีเหลืออยู่อย่างจำกัดใน เมียนมา ลาว และกัมพูชา แต่ก็เป็นเรื่องยากในการสื่อสารออกสู่โลกภายนอก

คัดย่อจาก : โขงมหานทีแห่งอุษาคเนย์