เรื่อง : วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง
ภาพ: ศิวพงศ์ สิริวันต์

หลวงพระบางถูกประกาศให้เป็นเมืองมรดกโลกในเดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๔๑ หลังจากนั้นนักท่องเที่ยวเกินร้อยละ ๘๐ ที่เดินทางเข้ามายังประเทศลาว ล้วนมีจุดมุ่งหมายอยู่ที่เมืองหลวงพระบาง หลังยุคการท่องเที่ยวเฟื่องฟู จุดท่องเที่ยวถูกกระจายออกไปนอกเมือง ทั้งที่เป็นถ้ำผา หมู่บ้าน น้ำตก ฯลฯ ไกด์ชาวเมืองหลวงพระบางชื่อ ทองคูณ วัฒนะศีลธรรม เลือกพาพวกเราออกไปตามเส้นทางที่มุ่งสู่อุดมไซย

ข้ามแม่น้ำคานไปสักพักรถก็เลี้ยวแยกเข้าหมู่บ้านผานม หมู่บ้านชาวลื้อที่มีชื่อเสียงเลื่องลือในเรื่องการทอผ้า เคยทอส่งให้ราชสำนักลาวสมัยก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง ปัจจุบันหมู่บ้านผานมผันตัวเองมาเป็นหมู่บ้านหัตถกรรมทอผ้าขายนักท่องเที่ยว มีศูนย์จำหน่ายผ้าฝ้ายทอมือหลังใหญ่อยู่กลางหมู่บ้าน ตกค่ำแม่ค้าทั้งหมู่บ้านจะหอบหิ้วผ้ายกโขยงกันเข้าไปขายที่ถนนข้าวเหนียวในตัวเมืองหลวงพระบาง ตามถนนสายเลียบแม่น้ำโขงมีหมู่ตั้งอยู่เป็นระยะไล่ลงมาแต่บ้านซ่างฆ้อง เป็นหมู่บ้านผลิตกระดาษสา ถัดลงมาเป็นบ้านเชียงเหล็ก บ้านโพนสะอาด ท่าน้ำหน้าวัดของหมู่บ้านนี้เป็นจุดแข่งเรือในงานบุญประจำปีของเมืองหลวงพระบาง

เราไปเยือนสุสานอองรี มูโอต์ (Henri Mouhot) ด้วย หลุมศพของลูกผู้ชายจากโพ้นทะเลผู้นี้อยู่ลึกเข้าไปจากบ้านผานมบนฝั่งซ้ายของแม่น้ำคานใกล้แก่งนูน เมื่อร้อยกว่าปีก่อน นักเดินทางชาวฝรั่งเศสผู้นี้รับเงินทุนจากรัฐบาลอังกฤษเข้ามาสำรวจแม่น้ำโขง แล้วมาจบชีวิตด้วยไข้ป่าในวัยเพียง ๓๕ ปี ที่ผ่านมา หลุมศพของชายไกลบ้านคนนี้ คงไม่ได้มีคนลาวท้องถิ่นสนใจมาดูแลมากนัก มีแต่นักเดินทางจากต่างแดนที่มักแวะเวียนไปเยี่ยมเยียนกันไม่ขาด
“เราก็แค่คนผ่านทางมาแถวนี้เหมือนกัน” ผมคารวะหลุมศพอองรี มูโอต์ ด้วยประโยคนี้ไม่ใช่ในความหมายของการเยือนฝั่งโขง แต่หมายรวมถึงการเดินทางผ่านมาบนโลกใบนี้ด้วย