จองคะเนีย อาจนับเป็นชุมชนลอยน้ำแห่งโตนเลสาบที่มีชื่อเสียงที่สุด เนื่องจากอยู่ใกล้กับเมืองเสียมเรียบ อันเป็นจุดหมายปลายทางหลักของนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกที่มุ่งหวังมาชมนครวัด จองคะเนียจึงถูกรวมไว้ในโปรแกรมการท่องเที่ยวของเมืองเสียมเรียบไปด้วยด้วยเหตุนี้จองคะเนีย จึงเป็นชุมชนลอยน้ำที่มีบุคลิกค่อนข้างแตกต่างไปจากชุมชนอื่นที่ผมได้เดินทางผ่านมา


เรื่องและภาพ: สายัณห์ ชื่นอุดมสวัสดิ์

เรือโดยสารลำนั้นพาเรามาถึงจองคะเนียเมื่อตอนบ่ายแก่ หลังจากที่ผ่านพ้นปากแม่น้ำสังแกสู่ทะเลสาบ เราใช้เวลาอีกกว่าสามชั่วโมงบนผืนน้ำเวิ้งว้างของโตนเลสาบ ซึ่งบางครั้งจะมองเห็นบ้านลอยน้ำเป็นกลุ่มๆ สุดสายตา บางแห่งจะพบชาวน้ำเดินวางอวนอยู่ในจุดที่มีความลึกเพียงแค่ท่วมอก เป็นภาพชวนฉงนที่ได้เห็นผู้คนเดินอยู่ในเวิ้งน้ำกว้างไกลสุดสายตา ก่อนจะพบ จองคะเนีย ชุมชนขนาดใหญ่อีกแห่งของโตนเลสาบ

จองคะเนีย อาจนับเป็นชุมชนลอยน้ำแห่งโตนเลสาบที่มีชื่อเสียงที่สุด เนื่องจากอยู่ใกล้กับเมืองเสียมเรียบ อันเป็นจุดหมายปลายทางหลักของนักท่องเที่ยวจากทั่วทุกมุมโลกที่มุ่งหวังมาชมนครวัด จองคะเนียจึงถูกรวมไว้ในโปรแกรมการท่องเที่ยวของเมืองเสียมเรียบไปด้วยด้วยเหตุนี้จองคะเนีย จึงเป็นชุมชนลอยน้ำที่มีบุคลิกค่อนข้างแตกต่างไปจากชุมชนอื่นที่ผมได้เดินทางผ่านมา กิจกรรมเพื่อรองรับการท่องเที่ยว ทั้งผู้คนขวักไขว่ เรือน้อยใหญ่ และร้านอาหาร ดูหนาแน่นกว่าชุมชนอื่นๆ ที่ทำการประมงเป็นหลัก 

เรือโดยสารพาเราเคลื่อนผ่านจองคะเนียไปอย่างเชื่องช้า เนื่องจากมีเรือท่องเที่ยววิ่งสวนทางไปมาหลายลำ จนผ่านเข้ามาถึงท่าเรือ สีนามานั่งรออยู่ก่อนแล้ว เราปรึกษากันถึงเส้นทางกลับไปยังพนมเปญในวันรุ่งขึ้น หลังเสร็จสิ้นภารกิจ ผมบอกกับสีนาว่า การเดินทางครั้งนี้เขาวางแผนไว้ค่อนข้างดี จากกำปงชนัง ปากประตูสู่โตนเลสาบ ผ่านความอุดมสมบูรณ์ของทะเลสาบและวิถีชุมชนลอยน้ำหลายแห่ง จนมาจบการเดินทางที่ชุมชนซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงไปจากวิถีเดิมสู่การท่องเที่ยว ซึ่งทำให้จังหวะชีวิตแห่งโตนเลสาบปรากฏเป็นภาพแจ่มชัดสำหรับผมผู้เคยมาเยือนทะเลสาบแห่งนี้เป็นหนแรก

ได้ยินแบบนั้น สีนาจึงเล่าว่า นักท่องเที่ยวแทบทุกคนที่มาเยือนนครวัด มักจะเลือกมาชมจองคะเนียด้วย เนื่องจากชื่อชุมชนลอยน้ำแห่งโตนเลสาบมักดึงดูดและเป็นที่สนใจของนักท่องเที่ยวจากแดนไกลเสมอ แต่การที่จองคะเนียเปลี่ยนแปลงกลายเป็นสถานที่รองรับการท่องเที่ยวอย่างเต็มรูปแบบ ก็ทำให้เกิดความรู้สึกที่แตกต่างกันไป มีทั้งชอบและไม่ชอบ ชอบมากและไม่ชอบมาก ซึ่งจะเห็นได้จากความคิดเห็นของนักท่องเที่ยวตามเว็ปบอร์ดต่างๆ ในอินเตอร์เน็ต

  ในขณะที่ซุนเฮงเสริมความคิดเห็นขึ้นมาบ้างว่า ความเปลี่ยนแปลงจากการท่องเที่ยวอาจเป็นเพียงผลกระทบเล็กๆ ที่มองเห็นได้สำหรับผู้คนริมรอบโตนเลสาบ จากการที่เขาทำวิจัยเกี่ยวกับทะเลสาบแห่งนี้ ข่าวคราวการกั้นลำน้ำโขงตอนบนอาจสร้างความเปลี่ยนแปลงมากมายให้กับโตนเลสาบอย่างคาดไม่ถึง ตัวเลขต่างๆ ซึ่งบ่งบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ค่อยๆ ลดลงอย่างต่อเนื่อง ชนิดปลาและสัตว์น้ำบางอย่างเริ่มห่างหายจากการพบเห็น ในบางปีช่วงฤดูแล้งคล้ายจะยาวนานกว่าที่เคยเป็นมา เขามองว่าการแลกเปลี่ยนเคลื่อนไหวของกระแสน้ำระหว่างโตนเลสาบกับแม่น้ำโขงซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อความอุดมสมบูรณ์เริ่มห่างหายไปเรื่อยๆ

สีนากับซุนเฮงยังคงบอกเล่าถึงสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไปของโตนเลสาบอย่างต่อเนื่อง ในวงสนทนา ผมนึกถึงคำพูดของสีนาในวันแรกๆ ของการเดินทางที่ว่า ในทุกๆ ปีที่เขามองเห็นแม่น้ำโตนเลไหลไปคนละทิศทางในแต่ละช่วงของฤดูกาลนั้น เขานึกสงสัยอยู่เสมอว่า ในวินาทีที่สายน้ำกำลังจะเริ่มไหลย้อนทิศทางนั้น แม่น้ำโตนเลจะหยุดนิ่งสงบอยู่ชั่วครู่ขณะหรือไม่

ห้วงหนึ่งผมมั่นใจว่าแท้ที่จริงแล้วเขาอาจไม่เคยต้องการเห็นแม่น้ำโตนเลหยุดนิ่งสงบเลยเพียงเพราะนั่นอาจเป็นสัญญาณถึงการหยุดเคลื่อนไหวของสายน้ำนี้ตลอดกาลก็เป็นได้….