เรื่องและภาพ: อัยย์ รินทร์
แดดอ่อนๆ ตอนเช้ากลุ่มสาวๆ และแม่บ้านชาวมอญนั่งล้อมโต๊ะ แบบเรียบง่ายริมถนน แม่ค้าหยิบเส้นขนม ราดน้ำยา ใส่พริก เครื่องปรุง อาหารหลักที่เดินไปทางไหนก็เห็นภาพชาวมอญนั่งล้อมวงกินกันอย่างเอร็ดอร่อย หรือบางคนหิ้วถุงพลาสติกกลับบ้าน
คะนอมจิน” หรือ บ้านเราเรียกขานกันว่า”ขนมจีน” เกี่ยวข้องอะไรกับเมืองจีนหรือไม่? และเรื่องราวของอาหารชนิดแปรรูปจากแป้งเป็นเส้นราดด้วยน้ำยา น้ำซุปหรือซ๊อสแบบชาติตะวันตกนั้นมีความน่าสนใจ เป็นสิ่งยืนยันถึงวัฒนธรรมทางด้านอาหารที่เชื่อมโยงตะวันตก ตะวันออกและแฝงเร้นอยู่ในชุมชน สังคม เราคุ้นเคยกับสิ่งเหล่านั้นโดยไม่รู้สึกแปลกแยก หรือตั้งข้อสงสัยถึงความเป็นมา
“ขนมจีน”ก็เป็นหนึ่งในนั้น มีสำเนียงขานที่แตกต่างกัน ชาวเหนือเรียกขานกันว่า “ขนมเส้น หรือข้าวเส้นหรือข้าวหนมเส้น” ส่วนชาวอีสานเรียกขาน ข้าวปุ้น อีสานใต้เรียกว่า นมปันเจ๊าะ หรือ นมรูย หรือ นมเวง คล้ายกับกัมพูชา ขนมจีนน้ำยากับผักสด ผักต้มและลวกของคนภาคใต้และภาคกลางและถ้าจะพูดถึงระดับอาเซียน เวียดนาม เรียกขนมเส้นคล้ายขนมจีนว่า บุ๋น ส่วน ลาว เรียกว่าข้าว ปุ้น อาหารประจำชาติของเมียนม่าร์(พม่า) เรียกว่าโมนฮีนกา

ขนมจีน
แม่ค้า คะหนอมจิน

จากเพจรามัญคดีได้เขียนถึงที่มาของขนมจีนซึ่งตรงกับข้อสันนิษฐานของเหล่าผู้รู้ คำๆ หนึ่ง ในอักขรวิธีภาษามอญว่า “ขนํ ” ซึ่งอ่านว่า “หะนอม หรือ คะนอมแปลว่า “เส้น” ส่วน “จิน” (စိန္) ที่เกิดจากการเรียกของคนไทย แปลว่า “สุก” กินกับน้ำยาที่มอญเรียกว่า “ฮะก่ม” หรือ “ทะก่ม” (ထဂမ္)

หลังอิ่มอร่อยกับคะนอมจินไปหลายชาม คุณอรัญญาชักชวนเดินชมตลาดสด เดินผ่านบ้านหลังหนึ่งมองเข้าไปใต้ถุนบ้าน หญิงสาวเจ้าของบ้านกำลังก้มหน้ากัมตานวดแป้ง ไอน้ำพวยพุ่งขึ้นมาจากะทะร้อนๆ เธอนำก้อนแป้งยัดใส่กระบอกค่อยๆ บีบเป็นเส้น ลากวนในกะทะน้ำร้อน แล้วค่อยๆ ตักใส่ตะกร้าก่อนจะนำไปแช่ในน้ำเย็น บ้านหลังนั้นทำคะนอมจินขาย

ขนมจีน
หญิงสาวมอญเมืองเย กำลังบีบเส้นคะนอมจิน

ไม่ว่าที่มาของขนมจีนจะมาจากไหน? ใครเป็นผู้ริเริ่ม? ทว่าคุณูปการทางด้านวัฒนธรรมอาหารที่บ่งบอกถึงสายสัมพันธ์ ความเชื่อมโยง แม้จะมีความแตกต่างมีความหลากหลาย หากแต่ในเนื้อแท้คือภูมิปัญญาทางความคิดของมนุษย์นั่นเอง…
ถึงวังยับยั้งศาลาชัย วิเสทในยกโภชนามา
เลี้ยงเป็นเหล่าเหล่าลาวคอยชี้ ข้าวเหนียวหักหลังดีไม่เมื่อยขา
แจ่วห้าแจ่วหกยกออกมา ทั้งน้ำยาปลาคลุกหนมจีนพลัน

***บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนตอนกินเลี้ยง คราวที่เจ้าล้านช้างถวายนางสร้อยทองแก่พระพันวษา

ขนมจีน
แม่ค้าคะนอมจินกับเหล่าลูกค้าชาวเมืองเย

อ้างอิง: บทความ “ขนมจีนของมอญ” : โชติช่วง นาดอน
สยามรัฐ ฉบับ วันพฤหัสบดีที่ ๒ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒

โปรดติดตามตอนต่อไป…