เรื่องและภาพ โดย อัยย์ รินทร์

ชาวอาเซียนมีความเชื่อแบบเฉพาะของตัวเองมานาน ไม่ว่าจะเป็นการเกิด แก่ เจ็บและตาย โดยเฉพาะการเกิดใหม่นั้น ถือเป็นเรื่องน่ายินดีในทุกสังคม  มิใช่แค่เพียงการเริ่มต้นของชีวิตและเติบโตทางชีวภาพ หากยังเป็นการดำรงอยู่ของจิต จึงมีธรรมเนียมที่เรียกว่า “การรับขวัญ

พระสงฆ์ทำพิธีโกนผมไฟ

การรับขวัญของไทยนั้นมีทั้งรับขวัญวันและรับขวัญเดือน รับขวัญวัน คือพิธีบูชาแม่ซื้อ ส่วนรับขวัญเดือนคือการโกนผมไฟ โดยเชื่อกันว่า แม่ซื้อจะอยู่ดูแลจนเด็กอายุ ๑๒ ปี เมื่อถึงตอนนั้นจึงจะมีพิธีโกนจุกเพื่อแสดงว่าเติบโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว สุจิตต์ วงษ์เทศ (๒๕๖๐) ได้อธิบายที่มาของความเชื่อเรื่อง “ขวัญ” ว่า ขวัญเป็นความเชื่อศาสนาผี (ก่อนพุทธ) หมายถึงส่วนที่ไม่มีตัวตน มองไม่เห็น จับต้องไม่ได้ เคลื่อนไหวได้ มีลักษณะเป็นหน่วยๆ แต่ละหน่วยสิงอยู่ในส่วนต่างๆ ของร่างกาย เชื่อว่าทุกคนมีขวัญ ๘๐ ขวัญ ข้างหน้า ๓๐ ขวัญ ข้างหลัง ๕๐ ขวัญ ส่วนรูปร่างของขวัญให้ดูที่ขดลายก้นหอย หรือลายนิ้วมือ บนตรงกลางกระหม่อมเรียก “จอมขวัญ” นอกจากนี้ยังอยู่ตามลำตัวสัตว์ด้วย ดังปรากฏรูป “ขวัญ” อยู่บนภาชนะบ้านเชียงและหล่อเป็นแกนหน้ากลองมโหระทึก สำหรับเรื่องจำนวนขวัญนั้น แต่ละสังคมกำหนดไว้ต่างกัน ของไทยเราเชื่อว่า ขวัญคนเรามี ๓๒ ขวัญ

สืบเนื่องจากชาวมอญสมัยก่อนนิยมให้บุตรหลานของตนไว้จุก เพราะเชื่อกันว่า บุตรหลานของตนจะอยู่เย็นเป็นสุขหรือเป็นการรักษาโรคอย่างใดอย่างหนึ่งให้กับเด็กๆ โดยเฉพาะเด็กที่ร่างกายไม่แข็งแรง เจ็บป่วยบ่อย  เด็กแรกเกิดที่มีอายุครบหนึ่งเดือน จะต้องโกนผมไฟ (โซ่กโก๊) จากนั้นถ้าหากผู้ปกครองต้องการให้บุตรหลานไว้จุกก็เริ่มได้เลย กล่าวคือจะเก็บผมตรงกลางของศรีษะ ค่อนมาด้านหน้าเล็กน้อย แล้วโกนผมส่วนที่เหลือออกทั้งหมด แต่ถ้าไม่ต้องการไว้ผมจุก ก็จะโกนผมออกทั้งศรีษะ

การโกนผมจุก (จอแหละโป) จะโกนเมื่อเด็กมีอายุได้ ๑๓ ขวบ แต่ในสมัยหลังๆ มีการอนุโลมให้จัดพิธ๊โกนจุกเร็วขึ้นตามความจำเป็นและเหมาะสมของสภาพสังคม เช่นเพื่อตัดเมื่อเด็กต้องเข้าโรงเรียนเป็นต้น เด็กผมจุกในสมัยนี้จึงต้องโกนจุกเร็วขึ้น โดยสามารถโกนได้ตั้งแต่ ๓,๕,๙ หรือ ๑๑ ขวบ

ดังภาพกิจกรรมทำบุญตักบาตรสืบสานประเพณี พิธีโกนผมจุกและผมไฟในวันมาฆบูชา (วันพระ)  ปี ๒๕๖๑ ณ ศาลาการเปรียญวัดสิงห์ อ. สามโคก จ.ปทุมธานี  

ขอบคุณข้อมูลจาก: รามัญคดี – MON Studies โดย : ปริญญา กุลปราการ

บทความคัดย่อ จากหนังสือ “วิวิธอาเซียน” (Vivid Asean: รับขวัญเจ้ามีหลากบท ชีวิตใหม่ให้รับขวัญ จัดพิมพ์ โดยกระทรวงวัฒนธรรม 

โดย : ฮอ.ศุภวุฒิ จันทสาโร ผู้รังสรรค์ บทความ รับขวัญเจ้ามีหลากบท ชีวิตใหม่ให้รับขวัญ”

และนายแบบตัวน้อย:เด็กชาย ฉัตรชนก จักรแก้ว หรือน้องปัน ปัน